Nedir ve Nasıl

Gerilimleri farklı olan elektrikli iki nokta düşünelim, iletken bir telle bu iki noktayı birleştirirsek telde bir elektron akımı doğar, iki noktanın gerilimi aynı olunca akım da kesilir. Sürekli olarak iki noktanın gerilimini değişik tutarsak iletken telden geçen elektron akımı da sürekli olur. Elektronlar eksi elektrikle yüklü olduklarına göre, teldeki akış yönleri de artı elektrikle yüklü [...]

Yapıları, insanları yıldırımdan korumak için yıldırımsavar (yıldırımlık, paratoner) denen bir donanım yapılır. Evin çatısına dikilen kalın demir bir çubuktur bu. Yere de bakır bir levha iyice gömülür. Demir çubukla, bakır levha arasına iletken bir tel yapıya değmeyecek şekilde döşenir.
Yıldırımsavarın iki türlü koruyucu etkisi vardır:
1. — Sivri uçlar elektriğin kolayca aktığı, ya da kolayca çekildiği şekillerdir. [...]

Şimdi, zille yaptığımız deneyi bir de ampulle yapalım. Üst sırada birinci resimde iki kablo madeni bir şeritle birleştirilmiş, böylece akım (devre) bağlanmıştır. Ampule akım gider, ışık yanar. Evlerimizde duvardaki düğmeye basınca, ya da onu döndürünce lamba da böyle yanar, ikinci resimde kolun kalkınış olduğunu görüyoruz. Şimdi akım kesilmiş, devre kapanmış, lamba sönmüştür. Bir elektrik aracının [...]

Bu boşalma, şiddetli bir ışıkla ses çıkararak oluşur. İşte bu olaya şimşek çakması deriz: Çıkan ışık şimşek, duyulan ses gökgürültüsüdür; aradaki akım yere düşerse yıldırım olur. Önce ışığını (şimşeği) görürüz; sonra sesi (gökgürültüsünü) duyarız. Çünkü hava içinde ışığın hızı sesin hızından büyüktür.
LABORATUVARDA  ŞİMŞEK YAPABİLİRİZ!
Değişik gerilimdeki iki nokta arasında doğan bu atlamaya ark da denir. Ark, [...]

Şimşekle yıldırım da birer elektrik olayıdır.
•    Havada her zaman elektrik yükü vardır.
Hava moleküllerinin atomları elektron kaybetmiş, yani artı elektrikle yüklenmiş durumdadır. Böyle elektrik dengesi bozulmuş atom parçalarına iyon denir. Demek ki havada her zaman artı iyonlar vardır.
Yerden yükseldikçe bu iyonların oluşturduğu tabakaların gerilimi artar. Ayrıca mevsimler, gece gündüz, havanın durumu da bu gerilimi etkiler. Yerden [...]

Elektrik yüklerini depo etmek için kullanılan bir araç vardır ki buna yoğunlaç (kondansatör) denir.
• Kondansatörün elektrik yükünü alma yeteneği sığa’sı ile ölçülür. Sığası büyük olan kondansatör çok elektrik yükü depo eder.
Sığa birimi farad’dır.
Küre biçimi bir kondansatör düşünelim. Yarıçapı 1 sm. ise, bu kondansatörün sığası 1  sm.’dir.
Farad olarak kapasite birimi şöyle tanımlanır:
•    1 kulonluk elektrik yüküyle [...]

Elektrikle yüklü bir cisim alalım. Bunun üzerindeki elektrik yükü bir yerden başka bir yere giderse bir iş yapılmış olur. Demek ki:
•    Bir cisim üzerindeki elektrik yükünün iş yapma yeteneği bir potansiyel enerjisi  vardır.
Elektrik yükü birimi kulon (coulomb)‘dur: 1 kulonluk bir elektrik yükü, bir noktadan potansiyeli sıfır olan toprağa gidince, 1 jul (joule)‘lik iş yaparsa, o [...]

Peki, bu belirtilerle varlığını ortaya koyan elektrik nedir?
Bunu anlayabilmek için maddelerin atom yapısını şöyle kısaca hatırlamamız gerekir.
Bildiğimiz gibi bütün cisimler moleküllerden, atomlardan, moleküller de atomlardan yapılmıştır. Demek ki:
•    Bütün cisimlerin esası atomdur.
Dünyada element sayısı kadar atom yapısı vardır. Bütün atomların ortak yapısı ise ortadaki çekirdek çevresinde dönen elektronların bulunmasıdır.
Çekirdek artı (+) elektrik’le yüklüdür. Çevresinde dönen [...]

• Elektroskop ucuna çok ince bir metal levha tutturulmuş metal bir çubuktur. Çubuğun öteki ucunda da bir topuz vardır. Bu topuza elektrikle yüklü bir cisim dokundurulunca elektrik yükünün birazı topuza, oradan da çubukla levhaya geçer. Çubukla levha aynı cins elektrikle yüklendiği için birbirlerini iterler, levha çubuktan uzaklaşır. Böylece dokundurduğumuz cismin elektrik yüklü olduğunu anlarız. Şimdi [...]

•    Elektrik yükü de, tıpkı mıknatısların İki kutbu olması gibi, iki çeşittir:
1) Artı elektrik yükü; 2) Eksi elektrik yükü.
Gene mıknatıslarda olduğu gibi aynı işaretli  elektrik  yükleri birbirini iter, zıt işaretli elektrik yükleri birbirini çeker.
Bir cismin durgun elektrikle yüklü olup olmadığını, hangi cins elektrikle yüklü olduğunu anlamak için elektroskop adı verilen bir araç kullanılır.